Klikk for:

Fokus unghest

Ottadalen Mølle

Fjordingsmartnan

Trygve Graffer er fødd på garden Graffer som ligg øvst i Vårdalen. Her har det vore drive hestavl frå gammalt av og fram til i 1950-åra, da traktoren tok over arbeidet i jord- og skogbruk. Hingstane til Lom Hestavlslag stod heile tida her. Trygve, som er fødd i 1927, skreiv frå ei tid attende denne artikkelen i lokalavisa Fjuken. Den viser at ein tidleg måtte ta del i arbeidet med hestane på ein gard for 70 år sidan. Han utdanna seg til veterinær, og mesteparten av si yrkesaktive periode var han stasjonsveterinær på oksestasjonen Hallsteingård i Trondheim. Trygve er fortsatt i god form, og bur i dag i Klæbu.

 ***

Den fjellturen eg her skal fortelja om ligg tilbake i den tida da hesten utgjorde hovudtrekkkrafta i jord- og skogbruk, d.v.s. før krigen. Avl av hest var viktig, svært mange gardar hadde eige avlsmerr, og dette å kunne forstå seg på hest og kunne prate hest var gjerne eit sentralt tema der folk møttest, ja like sentralt som traktorpraten i dag. Far var svært avl- og hesteinteressert, og på ein eller annan måte smitta dette over på oss gutongane og etterkvart som vi vaks til. Vi brukte mykje tid på å studere bladet “Våre hester”, utstillingskatalogar o.l. Namn som Heimdalen og Sikilsdalen hadde ein viss eventyrglans over seg, for der gjekk sjølvaste stadshingstane med hoppefylgje, d.v.s. det som folk flest såg på som toppen innanfor dølahestavlen.
Ein sumar hadde far bestemt at Gunnar, Jon og eg skulle få bli med på hestslepp i Sikkilsdalen og Heimdalen, og forventningane var store. Jon som var i sitt 16. år og stor og erfaren hestkar skulle ha med seg ein 2-års hingst til unghingsthamna i Øvre Heimdalen. Far skulle levere to hopper til hingstfylgje i Nedre Heimdalen, ei hoppe til Mathias Holø og vår eiga Gonill. Gunnar og eg skulle sleppa Lilli, gamlemerra, til hingsten Holåk i Sikkilsdalen. Vi skulle halde fylgje det meste av vegen. Køyredoninga var ei vanleg kjerre med jarnskodde hjul, altså før slik luksus som gummihjul vart vanleg. Så måtte vi ha med ti hardstappa høysekker til hestane, og desse var bra å sitja på. Eit par ryggsekker med proviant og litt turre klær til skift. Meir var det ikkje plass til heller.
Turen starta i rett tid på dagen, med Lilli som artshaldar i kjerredraget. Vi køyrde nedover Vårdalen, tok opp ved Storrvik, og kom innpå vegen innover Sjodalen. Fyrste kvila tok vi ved Storrvikssetra, ein plass som var vanleg brukt som ferdkvile. Der fekk vi kjøpt kaffe og matstelt oss, og hestane fekk høy og vatn. Veret var fint og helst i varmaste laget. Målet for fyrste dagen var Lundesætra i Russlia. Der hadde vi slektningar, og dei tok vare på oss på beste vis. Utpå kvelden mørkna det til og snart sprutregna det. Alle rekna med at dette ville gi seg i løpet av natta, men da vi skulle køyra vidare neste morgon regna det som om himmelen var open. Vi var no ikkje så velutstyrt med regntøy akkurat. Gunnar og eg hadde vel vanlege knebukser og gummistøvlar og regnslag, og desse gjorde nok nytte for seg så lenge vi sat i kjerra, men hovudplagg for regnver var det heller dårleg med. Da var det vel Arne Sandu fann fram to vaksne kar- hattar som vart trekt nedover hovudet på Gunnar og meg, og dei rokk oss nesten til okslene.
Så bar det vidare innover Sjodalen frå Russlia, og vi la kursen til Kampen sæter. Der slutta kjerrevegen, og der fekk vi setja att køyredoninga til heimturen om hausten. Regna gjorde det framleis, og stigen gjekk gjennom småskog og lauvkratt, langs eit stort vatn, Ingulsjøen og fram til Åkresætra på Fronssida. Der skilde vi lag, far og Jon la kursen mot Heimdalen. Vi var søkk gjennomvåte men desse karhattane hadde nok ein viss effekt, så dei bruka vi heilt fram til Sikkilsdalen, der vi heilt sikkert vekte oppsikt. I alle fall kjende vi det slik at vi såg ut som halvdrukna kjuklingar blant vaksne hestefolk frå heile Austlandet.
Far hadde ordna det slik at ein velkjend hestekar, Iver Grini frå Hadeland skulle fjerna bakskoene frå Lilli før vi skulle sleppa henne. Han kunne vi kjenne att frå bilde i “Våre hester”, så dette problemet løyste seg greitt. Men vi kom litt for seint til sjølve sleppinga. Det visste nok far, for han hadde formana oss om at vi måtte gå heilt ned til hoppefylgjet før vi sleppte Lilli. Som vi nærma oss kom hingsten imot oss i fullfart, og vi torde ikkje annan enn å frigjera Lilli litt for tidleg. Merra tverrsnudde og gallopperte nedover vegen der vi hadde kome frå, og hingsten etter i full galopp. Det såg dramatisk ut, men forspranget var for stort for den aldrande hingsten. Vi sto att som to taparar, det kjendest i alle fall slik der og da. Glade var vi da det ein time seinare kom ein kar leiande tilbake med Lilli. Han hadde oppfatta at det var ei hoppe på rømming, og denne gongen gjekk vi heilt ned til hoppefylgjet før vi tok av beikslet.
Oppe ved Sikkilsdalssætra råka vi ein gamal mann som vi kjende att frå opphald hos besteforeldra våre på Harilstad. Han tok oss med opp i gjætarbua slik at vi fekk skifta på oss turre klær. Da kjendest situasjonen langt betre, og litt seinare møtte vi Mathias Holø frå Skjåk. Han tok oss med til spisesalen slik at vi fekk middagsmat. Far hadde nemleg med seg ei hoppe frå han til hingst i Nedre Heimdalen. Far kom tilbake utpå ettermiddagen, han hadde fått sendt hoppene med nokon han kjende, så han kunne koma tilbake til Sikkilsdalsssetra i rimeleg tid. Denne turen meiner eg gjekk for seg i 1939. Da var Gunnar 11 år og eg litt over 12.

Ottadalen Dølahestlag - 2685 Garmo